سامانه حسام چیست؟ راهنمای جامع استعلام و بستن حساب‌های بانکی مازاد

بسیاری از شهروندان در طول زندگی خود به دلایل مختلفی مانند دریافت حقوق در شرکت‌های پیشین، ضمانت تسهیلات، افتتاح حساب‌های وکالتی برای خرید خودرو یا بورس، دریافت یارانه‌ها و ثبت‌نام در طرح‌های مسکن، در بانک‌های متعدد افتتاح حساب کرده‌اند. بخش قابل‌توجهی از این حساب‌ها پس از پایان هدف اولیه، بدون استفاده رها شده و به مرور زمان فراموش می‌شوند.

در گذشته، بررسی وضعیت این حساب‌ها یا انسداد آن‌ها نیازمند صرف وقت طولانی و مراجعه حضوری به تک‌تک شعب بانک‌های سراسر کشور بود. بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران به منظور برطرف کردن این معضل زیرساختی و افزایش شفافیت مالی، پلتفرم یکپارچه‌ای تحت عنوان «سامانه حسام» را طراحی کرده است.

سامانه حسام چیست؟

واژه حسام برگرفته از عبارت «حساب‌های سپرده اشخاص حقیقی مشتری» است. این سامانه بستر نظارتی و خدماتی نوینی به شمار می‌رود که توسط بانک مرکزی راه‌اندازی شده تا کلیه اشخاص حقیقی بتوانند بدون نیاز به مراجعات مکرر به شعب، مدیریت کاملی بر تمام حساب‌های بانکی خود در شبکه بانکی کشور داشته باشند. در فاز نخست این طرح ملی، اشخاص حقوقی (شرکت‌ها و سازمان‌ها) مشمول طرح نبوده و خدمات صرفاً به شهروندان حقیقی تعلق دارد.

مهم‌ترین وجه تمایز حسام نسبت به سامانه‌های استعلامی پیشین این است که این سامانه صرفاً یک ابزار مشاهده داده نیست؛ بلکه کاربر می‌تواند پس از رویت حساب‌های بدون استفاده، درخواست رسمی انسداد آن‌ها را ثبت کرده و مانده موجودی را به صورت خودکار به حساب اصلی خود منتقل کند.

اهداف و ضرورت راه‌اندازی سامانه حسام از سوی بانک مرکزی

بر اساس آمارهای رسمی منتشرشده توسط اداره مبارزه با پول‌شویی بانک مرکزی، افزون بر ۶۵۰ میلیون فقره حساب سپرده فعال و دارای قابلیت تراکنش در شبکه بانکی ایران وجود دارد. با یک محاسبه آماری ساده، به ازای هر فرد بالغ ایرانی به طور متوسط چندین حساب در بانک‌ها ثبت شده است؛ این در حالی است که عموم افراد در تعاملات مالی روزمره خود تنها از یک یا دو کارت بانکی استفاده می‌کنند.

بانک مرکزی با هدف ارتقای سلامت نظام پولی، قصد دارد این رقم را ظرف مدت دو سال به حدود ۳۰۰ میلیون حساب برساند. دلایل کلیدی این سیاست‌گذاری عبارت‌اند از:

1. پیشگیری از پول‌شویی و اجاره حساب: حساب‌های فراموش‌شده و راکد مهم‌ترین ابزار برای فعالیت‌های مشکوک مالی، کلاهبرداری‌های سایبری و فرار مالیاتی هستند که در صورت سوءاستفاده، مسئولیت حقوقی و قضایی اولیه مستقیماً متوجه صاحب حساب خواهد بود.
2. اجرای ضوابط ناظر بر الزامات نگهداری حساب‌ها: این سامانه بازوی اجرایی بخشنامه شهریور ۱۴۰۴ بانک مرکزی است که چارچوب شفافی برای نگهداری، فعال‌سازی، انسداد و تعیین «حساب پایه» برای هر فرد تعریف می‌کند.
3. کاهش هزینه‌های سرسام‌آور نگهداری داده در شبکه بانکی: مدیریت میلیون‌ها حساب بدون گردش برای زیرساخت‌های فناوری اطلاعات بانک‌ها هزینه‌بر است و ساماندهی آن‌ها بهره‌وری کل شبکه بانکی را بالا می‌برد.

اطلاعات قابل مشاهده در سامانه حسام

کاربران پس از ورود به این درگاه و تکمیل مراحل شناسایی هویت، گزارشی جامع از دارایی‌های بانکی خود دریافت می‌کنند که شامل موارد زیر است:

• تفکیک حساب‌های جاری، قرض‌الحسنه، سپرده کوتاه‌مدت و بلندمدت.
• نام دقیق بانک عامل و وضعیت تجاری یا غیرتجاری بودن سپرده.
• شفاف‌سازی وضعیت عملکردی حساب (فعال، راکد یا مسدود).

نکته: سامانه حسام یک ابزار تجمیعی برای مدیریت و بستن حساب‌هاست؛ بنابراین برای مشاهده جزئیات ریزتراکنش‌ها یا گردش حساب (صورت‌حساب بانکی)، همچنان باید از درگاه‌های همراه بانک یا اینترنت‌بانک همان موسسه مالی استفاده کرد.

مراحل و شرایط بستن حساب‌های مازاد

فرایند بستن حساب در سامانه حسام بلافاصله پس از فشردن دکمه ثبت درخواست نهایی نمی‌شود. پس از ارسال درخواست الکترونیکی، بانک عامل موارد زیر را به شکل سیستمی ارزیابی می‌کند:

• عدم وجود تسهیلات جاری یا تسویه‌نشده متصل به حساب.
• عدم وجود تعهدات ضمانتی فعال برای شخص ثالث.
• نداشتن دسته‌چک فعال با برگه چک‌های صادرشده و پاس‌نشده.
• عدم وجود دستور قضایی، انسداد قانونی یا بدهی‌های معوق.

در صورتی که حساب فاقد هرگونه تعهد حقوقی و بانکی باشد، عملیات بستن حساب تکمیل شده و وجوه باقیمانده مستقیماً به شماره شبای منتخب کاربر واریز می‌گردد.

چه افرادی بیشترین نیاز را به استفاده از سامانه حسام دارند؟

• افرادی که به سقف مجاز حساب رسیده‌اند: طبق بخشنامه‌های نظارتی، هر شخص حقیقی تنها مجاز به داشتن حداکثر ۱۰ حساب در وضعیت فعال یا فعال‌مسدود است و افتتاح حساب جدید منوط به بستن حساب‌های قدیمی یا تایید واحدهای احراز هویت است.
• دانشجویان و کارمندان سابق: اشخاصی که سال‌ها قبل برای دریافت کمک‌هزینه یا حقوق حسابی افتتاح کرده‌اند و اکنون وضعیت فعال بودن آن مشخص نیست.
• مودیان مالیاتی و صاحبان کسب‌وکار: فعالان اقتصادی که نیازمند شفاف‌سازی دقیق پایه‌های پولی و حساب‌های شخصی جهت ارائه اظهارنامه به سازمان امور مالیاتی هستند.
• افرادی که در فرایندهای بانکی دچار مسدودی شده‌اند: کسانی که به دلیل وجود حساب‌های راکد و تعیین‌تکلیف‌نشده، در دریافت وام یا دریافت دسته‌چک با اخطار سامانه سیاح روبرو می‌شوند.

اقدامات کاربردی تا زمان بهره‌برداری کامل سامانه حسام

بر اساس زمان‌بندی اعلام‌شده از سوی بانک مرکزی، دسترسی و رونمایی عمومی سامانه حسام برای نیمه دوم سال تعیین شده است. تا زمان آغاز به کار نهایی این درگاه، متقاضیان می‌توانند از خدمات درگاه خدمات الکترونیک بانک مرکزی به نشانی my.cbi.ir استفاده نمایند.

مراحل استعلام حساب از درگاه فعلی بانک مرکزی:

1. ورود به نشانی my.cbi.ir و اتصال به پنجره ملی خدمات دولت هوشمند (my.gov.ir).
2. تکمیل احراز هویت سطح ۲ با استفاده از شماره همراه منطبق با کد ملی و کارت ملی هوشمند.
3. انتخاب گزینه «استعلام حساب‌های بانکی» و مشاهده فهرست بانک‌های عامل.

هشدار امنیتی: تا زمان انتشار نشانی رسمی سامانه حسام، صرفاً از درگاه‌های رسمی بانک مرکزی استفاده نمایید. برای استعلام یا ساماندهی حساب‌ها نیازی به افشای اطلاعات محرمانه نظیر رمز دوم، CVV2 یا پرداخت وجه نبوده و هرگونه درخواست این‌چنینی نشانه قطعی کلاهبرداری است.

جمع‌بندی

سامانه حسام یک تحول ساختاری در اکوسیستم خدمات الکترونیک بانکی کشور محسوب می‌شود که هدف آن ارتقای شفافیت، تسهیل امور مشتریان و بهینه‌سازی ظرفیت شبکه پولی است. با بهره‌گیری از این بستر، مشتریان حقیقی می‌توانند بدون پیمودن فرایندهای اداری زمان‌بر، بر شبکه حساب‌های خود نظارت کرده و ریسک‌های ناشی از وجود سپرده‌های فراموش‌شده را به حداقل برسانند.