فراصندوق چیست؟

فراصندوق چیست؟ راهنمای کامل Fund of Funds در بازار سرمایه ایران

بازار سرمایه در سال های اخیر ابزارهای متنوعی برای سرمایه گذاری غیرمستقیم توسعه داده است. یکی از این ابزارها فراصندوق یا Fund of Funds (FOF) است؛ ساختاری که به سرمایه گذار اجازه می دهد با خرید واحدهای یک صندوق، به صورت غیرمستقیم در مجموعه ای از صندوق های سرمایه گذاری دیگر حضور داشته باشد.

در واقع فراصندوق به جای سرمایه گذاری مستقیم در سهام، اوراق یا کالا، منابع خود را در واحدهای صندوق های سرمایه گذاری مختلف تخصیص می دهد. این ویژگی باعث می شود سرمایه گذار از یک لایه تنوع بخشی بیشتر و مدیریت حرفه ای چندگانه بهره مند شود.

در این مقاله ساختار فراصندوق، نحوه عملکرد، انواع، مزایا، معایب، ریسک ها و وضعیت این ابزار در بازار سرمایه ایران بررسی می شود.

فراصندوق چیست؟

فراصندوق که در ادبیات مالی با عنوان Fund of Funds شناخته می شود نوعی صندوق سرمایه گذاری است که دارایی های خود را به جای خرید مستقیم دارایی هایی مانند سهام یا اوراق بدهی، در واحدهای سایر صندوق های سرمایه گذاری قرار می دهد.

به همین دلیل در برخی منابع از آن با عنوان صندوق در صندوق نیز یاد می شود.

برای درک ساده تر، تصور کنید یک سرمایه گذار قصد دارد سرمایه خود را بین چند صندوق مختلف مانند صندوق سهامی، صندوق درآمد ثابت و صندوق طلا تقسیم کند. انجام این کار نیازمند دانش، زمان و سرمایه کافی است. فراصندوق این فرآیند را به شکل حرفه ای انجام می دهد و سرمایه را میان چند صندوق مختلف توزیع می کند.

تعریف رسمی فراصندوق

بر اساس دستورالعمل های سازمان بورس و اوراق بهادار، فراصندوق نهادی مالی است که بخش عمده ای از دارایی های خود را در واحدهای صندوق های سرمایه گذاری دارای مجوز از سازمان بورس سرمایه گذاری می کند.

در این ساختار سرمایه گذار به طور غیرمستقیم در چندین صندوق مختلف حضور پیدا می کند و عملکرد صندوق به بازدهی مجموعه صندوق های زیرمجموعه وابسته است.

فراصندوق چگونه کار می کند؟

عملکرد فراصندوق بر پایه انتخاب و ترکیب مناسب صندوق های مختلف شکل می گیرد. مدیر صندوق با تحلیل عملکرد صندوق های موجود در بازار، ترکیبی از آن ها را انتخاب می کند.

فرآیند فعالیت فراصندوق معمولا در چهار مرحله انجام می شود.

مرحله اول: طراحی استراتژی سرمایه گذاری

در ابتدا مدیر فراصندوق استراتژی سرمایه گذاری را مشخص می کند. این استراتژی می تواند بر اساس اهدافی مانند رشد سرمایه، ایجاد درآمد پایدار یا مدیریت ریسک طراحی شود.

بر اساس این استراتژی، تیم تحلیل صندوق عملکرد صندوق های مختلف بازار را بررسی می کند.

مرحله دوم: جذب سرمایه از سرمایه گذاران

سرمایه گذاران حقیقی و حقوقی با خرید واحدهای فراصندوق، منابع مالی خود را در اختیار مدیر صندوق قرار می دهند. این منابع سپس برای سرمایه گذاری در صندوق های مختلف استفاده می شود.

مرحله سوم: تخصیص سرمایه بین صندوق ها

مدیر فراصندوق سرمایه جمع آوری شده را میان چند صندوق مختلف توزیع می کند. این توزیع می تواند شامل ترکیبی از صندوق های سهامی، صندوق های درآمد ثابت، صندوق های کالایی یا سایر انواع صندوق ها باشد.

به عنوان نمونه یک ترکیب فرضی می تواند به شکل زیر باشد:

مرحله چهارم: پایش و بازنگری ترکیب سرمایه گذاری

مدیر فراصندوق به صورت مستمر عملکرد صندوق های زیرمجموعه را بررسی می کند. در صورت تغییر شرایط بازار یا عملکرد صندوق ها، ترکیب دارایی ها بازنگری می شود.

ثبت‌نام سریع در کارگزاری حافظ بدون نیاز به مدرک!

 

انواع فراصندوق ها

فراصندوق ها بر اساس نوع صندوق هایی که در آن ها سرمایه گذاری می کنند به چند دسته تقسیم می شوند.

مزایا و معایب فراصندوق ها

مزایای فراصندوق ها

فراصندوق ها به دلیل ساختار چند لایه ای خود مزایای متعددی دارند.

مهم ترین مزایای آن ها عبارتند از:

• تنوع بخشی گسترده در سبد سرمایه گذاری
• دسترسی به چندین صندوق مختلف با یک سرمایه گذاری واحد
• استفاده از مدیریت حرفه ای در دو سطح
• امکان ورود غیرمستقیم به صندوق های تخصصی
• کاهش ریسک ناشی از تمرکز سرمایه در یک دارایی

در این ساختار سرمایه گذار هم از تخصص مدیر فراصندوق و هم از تجربه مدیران صندوق های زیرمجموعه بهره می برد.

معایب فراصندوق ها

در کنار مزایا، این ابزار محدودیت هایی نیز دارد.

مهم ترین معایب فراصندوق ها شامل موارد زیر است:

• وجود دو لایه کارمزد مدیریت
• کاهش سطح کنترل سرمایه گذار بر ترکیب دارایی
• احتمال همپوشانی دارایی در صندوق های مختلف
• وابستگی عملکرد صندوق به عملکرد صندوق های زیرمجموعه

به همین دلیل بررسی امیدنامه و ساختار هزینه های صندوق اهمیت زیادی دارد.

ریسک های فراصندوق ها

اگرچه فراصندوق ها با هدف مدیریت ریسک طراحی شده اند، اما همچنان با برخی ریسک ها همراه هستند.

مهم ترین ریسک های فراصندوق عبارتند از:

• ریسک عملکرد ضعیف صندوق های زیرمجموعه
• ریسک همپوشانی دارایی ها در صندوق های مختلف
• ریسک تغییر شرایط اقتصادی و بازار سرمایه
• ریسک هزینه های مدیریتی چند لایه
• ریسک نقدشوندگی در برخی انواع فراصندوق

بررسی دقیق استراتژی سرمایه گذاری صندوق و ترکیب دارایی ها می تواند در ارزیابی این ریسک ها موثر باشد.

نحوه سرمایه گذاری در فراصندوق

سرمایه گذاری در فراصندوق از نظر فرآیند اجرایی مشابه سایر صندوق های سرمایه گذاری است. این صندوق ها معمولا در دو قالب فعالیت می کنند.

گام های سرمایه گذاری در فراصندوق

1. دریافت کد بورسی از طریق سامانه سجام
2. بررسی امیدنامه و استراتژی صندوق
3. انتخاب فراصندوق متناسب با اهداف سرمایه گذاری
4. خرید واحدهای صندوق از طریق کارگزاری یا وب سایت صندوق
5. بررسی دوره ای عملکرد صندوق

فراصندوق در ایران

مفهوم فراصندوق در بازار سرمایه ایران نسبتاً جدید است. دستورالعمل تاسیس این نوع صندوق ها در سال ۱۳۹۷ توسط سازمان بورس تدوین شد.

هدف از ایجاد این ابزار توسعه سرمایه گذاری غیرمستقیم و افزایش تنوع ابزارهای مالی در بازار سرمایه بوده است.

مقایسه فراصندوق با صندوق معمولی