سهام چیست؟ – 5 مزیت خرید و انواع آن

سهام چیست؟ بررسی کامل مفهوم سهام، انواع آن و کاربرد آن در بازار سرمایه

سهام یکی از بنیادی‌ترین مفاهیم بازار سرمایه است و تقریباً هر فردی که وارد بورس می‌شود، خیلی زود با این پرسش روبه‌رو می‌شود که سهام دقیقاً چیست، چرا شرکت‌ها سهام خود را عرضه می‌کنند و تفاوت انواع سهام در چیست. درک درست این مفهوم، نقطه شروع سرمایه‌گذاری آگاهانه در بورس است.

به زبان ساده، سهام نشان می‌دهد که دارنده آن چه میزان از مالکیت یک شرکت را در اختیار دارد. وقتی سرمایه‌گذار سهام یک شرکت را می‌خرد، در واقع بخشی از مالکیت آن شرکت را به دست می‌آورد و به همان نسبت، در منافع و ریسک‌های آن شریک می‌شود. به همین دلیل، سهام فقط یک ابزار معاملاتی نیست؛ بلکه سندی است که رابطه سرمایه‌گذار با عملکرد، سودآوری، آینده و حتی تصمیمات کلان شرکت را تعریف می‌کند.

برای فعالان بازار سرمایه، شناخت انواع سهام صرفاً یک بحث آموزشی نیست. این موضوع در تحلیل ریسک، ارزیابی ارزش شرکت، بررسی حقوق سهامداران و حتی انتخاب استراتژی سرمایه‌گذاری نقش مستقیم دارد.

سهام چیست؟

سهام ورقه یا دارایی مالی قابل‌معامله‌ای است که نماینده بخشی مشخص از مالکیت یک شرکت سهامی است. هر سهم، بخش کوچکی از کل سرمایه شرکت را نشان می‌دهد و دارنده آن، به اندازه تعداد سهام خود، در حقوق مالی و گاهی حقوق مدیریتی شرکت شریک می‌شود.

اگر شرکتی سرمایه خود را به یک میلیون سهم تقسیم کرده باشد و یک سرمایه‌گذار ۱۰ هزار سهم آن را خریداری کند، آن سرمایه‌گذار مالک ۱ درصد از کل شرکت است؛ نحوه محاسبه به شرح زیر است:

تعداد سهام سرمایه‌گذار تقسیم بر کل تعداد سهام شرکت

یعنی:

۱۰,۰۰۰ تقسیم بر ۱,۰۰۰,۰۰۰

که برابر است با ۱ درصد از کل سهام.

در نتیجه، هر چه تعداد سهام بیشتری در اختیار داشته باشید، سهم بیشتری از مالکیت، سود و حق رأی احتمالی شرکت خواهید داشت.

چرا شرکت‌ها سهام خود را در بورس عرضه می‌کنند؟

عرضه سهام در بورس یکی از مهم‌ترین روش‌های تأمین مالی شرکت‌ها است. شرکت‌ها برای توسعه خطوط تولید، اجرای پروژه‌های جدید، ورود به بازارهای تازه، اصلاح ساختار مالی یا کاهش وابستگی به تسهیلات بانکی، به منابع مالی نیاز دارند. یکی از روش‌های تأمین این منابع، عرضه بخشی از مالکیت شرکت به عموم سرمایه‌گذاران است.

در این مدل، شرکت به‌جای آنکه فقط از بانک وام بگیرد و متحمل هزینه مالی سنگین شود، بخشی از سهام خود را عرضه می‌کند و از محل ورود سرمایه جدید، منابع مورد نیاز خود را تأمین می‌کند.

مزایای عرضه سهام برای شرکت‌ها

• تأمین مالی بدون فشار بازپرداخت وام
• افزایش اعتبار و شفافیت شرکت
• امکان توسعه سریع‌تر فعالیت‌ها
• بهبود ساختار سرمایه
• دسترسی به منابع مالی گسترده‌تر

مزایای خرید سهام برای سرمایه‌گذاران

• مشارکت در رشد شرکت
• امکان کسب سود از افزایش قیمت سهم
• دریافت سود نقدی در صورت تقسیم سود
• نقدشوندگی نسبتاً مناسب در بازار بورس
• امکان تنوع‌بخشی به سبد سرمایه‌گذاری

به همین دلیل، بورس بستری است که در آن منافع شرکت‌ها و سرمایه‌گذاران به یکدیگر گره می‌خورد.

سهامداران چه حقوقی دارند؟

مالکیت سهام صرفاً به معنی خرید و فروش یک دارایی نیست. سهامداران در چارچوب قانون و اساسنامه شرکت از حقوق مشخصی برخوردارند.

مهم‌ترین حقوق سهامداران

• حق دریافت سود نقدی در صورت تصویب مجمع
• حق مشارکت در افزایش سرمایه
• حق حضور و رأی در مجامع، در صورت تعلق نوع سهم
• حق اطلاع از گزارش‌های مالی و عملکرد شرکت
• حق انتقال و فروش سهام
• حق برخورداری از منافع ناشی از رشد ارزش شرکت

البته میزان این حقوق ممکن است با توجه به نوع سهم، ساختار شرکت و قوانین حاکم بر آن متفاوت باشد.

شرکت سهامی چیست و چه تفاوتی با سایر شرکت‌ها دارد؟

برای درک بهتر مفهوم سهام، ابتدا باید شرکت سهامی را شناخت. شرکت سهامی، شرکتی است که سرمایه آن به واحدهای مساوی به نام سهم تقسیم می‌شود. مسئولیت هر سهامدار نیز معمولاً محدود به مبلغ اسمی سهامی است که در اختیار دارد.

شرکت‌های سهامی به‌طور کلی در دو گروه اصلی قرار می‌گیرند:

شرکت سهامی خاص

شرکت سهامی خاص شرکتی است که سهام آن در اختیار گروه محدودی از مؤسسان یا سهامداران اولیه قرار دارد و سهام آن به‌صورت عمومی در بورس عرضه نمی‌شود.

شرکت سهامی عام

شرکت سهامی عام شرکتی است که بخشی از سرمایه آن از طریق عرضه عمومی سهام تأمین می‌شود و سهام آن می‌تواند در بورس یا فرابورس معامله شود.

انواع سهام از نظر حقوق سهامدار

از منظر حقوق و مزایایی که به سهامدار تعلق می‌گیرد، سهام را می‌توان به چند گروه مهم تقسیم کرد.

سهام عادی

سهام عادی رایج‌ترین نوع سهام در بازار سرمایه است. دارنده سهام عادی، مالک بخشی از شرکت محسوب می‌شود و در سود و زیان شرکت سهیم است. همچنین معمولاً حق رأی در مجامع عمومی دارد.

سهام ممتاز

سهام ممتاز نوعی سهم است که برای دارنده آن امتیازاتی فراتر از سهام عادی در نظر گرفته می‌شود. این امتیازات ممکن است شامل اولویت در دریافت سود یا اولویت در بازپرداخت دارایی‌ها در زمان انحلال باشد.

سهام انتفاعی

سهام انتفاعی معمولاً به سهامی گفته می‌شود که دارنده آن از منافع شرکت بهره‌مند می‌شود؛ اما الزاماً مانند سهامداران عادی، مالکیت کامل سرمایه‌ای یا حق مطالبه ارزش اسمی سهم در زمان تصفیه را ندارد.

این نوع سهم بیشتر جنبه حقوقی و خاص دارد و در بین سرمایه‌گذاران عادی بازار، چندان رایج نیست.

سهام مدیریتی

سهام مدیریتی به میزان یا ترکیبی از سهام گفته می‌شود که به دارنده آن قدرت اثرگذاری معنادار بر انتخاب اعضای هیئت‌مدیره و تصمیمات کلیدی شرکت می‌دهد.

سهام مدیریتی لزوماً یک نوع مستقل از سهم به معنای حقوقی کلاسیک نیست؛ بلکه بیشتر به سطحی از مالکیت اشاره دارد که نفوذ مدیریتی ایجاد می‌کند.

چرا سهام مدیریتی مهم است؟

• بر کنترل شرکت اثر می‌گذارد
• در ارزش‌گذاری بلوک‌های مدیریتی اهمیت دارد
• در معاملات عمده و بلوکی نقش کلیدی دارد

انواع سهام از نظر ماهیت آورده

از منظر نحوه تأمین سرمایه اولیه، سهام می‌تواند بر پایه آورده نقدی یا غیرنقدی تعریف شود.

سهام نقدی

سهام نقدی به سهامی گفته می‌شود که بهای آن از طریق پرداخت وجه نقد یا تعهد نقدی تأمین شده باشد.

ویژگی‌های سهام نقدی

• ارزش آن با پول پرداخت می‌شود
• تأمین مالی سریع‌تر و شفاف‌تر است
• در ساختار سرمایه شرکت، نقدینگی واقعی ایجاد می‌کند

سهام غیرنقدی

سهام غیرنقدی به سهامی گفته می‌شود که بهای آن از محل دارایی‌هایی غیر از وجه نقد تأمین شده باشد؛ مانند ملک، ماشین‌آلات، تجهیزات، مواد اولیه، دانش فنی یا سایر دارایی‌های قابل‌تقویم.

نکته مهم

ارزش آورده غیرنقدی باید توسط کارشناس رسمی ارزیابی شود تا مبنای منصفانه‌ای برای تخصیص سهام وجود داشته باشد.

سایر انواع سهام و حقوق مرتبط با آن

در ادبیات بازار سرمایه و حقوق شرکت‌ها، برخی مفاهیم نزدیک به سهام یا مرتبط با سهام نیز اهمیت زیادی دارند.

سهام مؤسس

سهام مؤسس به امتیاز یا سهمی گفته می‌شود که در برخی ساختارها به‌دلیل نقش مؤسسان در ایجاد شرکت به آن‌ها تعلق می‌گیرد. این نوع سهم ممکن است مزایای خاصی داشته باشد، اما در همه شرکت‌ها وجود ندارد.

سهام جایزه

سهام جایزه زمانی ایجاد می‌شود که شرکت از محل سود انباشته یا اندوخته‌ها، سرمایه خود را افزایش دهد و به سهامداران فعلی، سهام جدید اختصاص دهد بدون آنکه وجهی از آن‌ها دریافت کند.

نکات مهم درباره سهام جایزه

• سهامدار برای دریافت آن پولی پرداخت نمی‌کند
• تعداد سهام افزایش می‌یابد
• قیمت هر سهم پس از افزایش سرمایه تعدیل می‌شود
• ارزش کل دارایی سهامدار در لحظه تخصیص، الزاماً تغییر نمی‌کند

حق تقدم خرید سهام

حق تقدم زمانی مطرح می‌شود که شرکت از محل آورده نقدی افزایش سرمایه می‌دهد. در این حالت، سهامداران فعلی در خرید سهام جدید نسبت به سایرین اولویت دارند.

مزایای حق تقدم

• حفظ درصد مالکیت سهامدار
• امکان خرید سهم با قیمت اسمی
• فرصت مشارکت در افزایش سرمایه شرکت

ارزش‌های مختلف سهام را بشناسیم

برای تحلیل سهم، باید بدانیم که یک سهم فقط یک قیمت ندارد. در ادبیات مالی، چند نوع ارزش برای سهم مطرح می‌شود که هر کدام کاربرد تحلیلی خاص خود را دارند.

ارزش اسمی

ارزش اسمی، ارزشی است که هنگام تأسیس شرکت برای هر سهم تعیین می‌شود. در بازار سرمایه ایران، ارزش اسمی هر سهم عادی معمولاً ۱،۰۰۰ ریال است.

فرمول متنی ارزش اسمی

ارزش اسمی هر سهم برابر است با:

سرمایه شرکت تقسیم بر تعداد سهام منتشر شده

ارزش دفتری

ارزش دفتری هر سهم نشان می‌دهد اگر دارایی‌های ثبت‌شده شرکت پس از کسر بدهی‌ها مبنا قرار گیرد، سهم هر برگه سهام از حقوق صاحبان سهام چقدر است.

فرمول متنی ارزش دفتری

ارزش دفتری هر سهم برابر است با:

حقوق صاحبان سهام تقسیم بر تعداد کل سهام

ارزش بازار

ارزش بازار همان ارزشی است که بازار بر اساس عرضه و تقاضا برای شرکت قائل می‌شود.

فرمول متنی ارزش بازار شرکت

ارزش بازار برابر است با:

قیمت روز هر سهم ضربدر تعداد کل سهام شرکت

این شاخص برای مقایسه اندازه شرکت‌ها در بورس اهمیت زیادی دارد.

ارزش ذاتی

ارزش ذاتی، ارزش واقعی و تحلیلی سهم است؛ یعنی ارزشی که تحلیل‌گر بر اساس سودآوری، دارایی‌ها، جریان نقدی، نرخ رشد و ریسک شرکت برآورد می‌کند.

اگر قیمت بازار کمتر از ارزش ذاتی باشد، ممکن است سهم ارزنده تلقی شود. اگر قیمت بازار بسیار بالاتر از ارزش ذاتی باشد، احتمال بیش‌ارزشی بودن سهم مطرح می‌شود.

ارزش جایگزینی

ارزش جایگزینی نشان می‌دهد اگر بخواهیم دارایی‌ها و ساختار عملیاتی یک شرکت را امروز از نو ایجاد کنیم، چه میزان سرمایه لازم است.

این مفهوم در تحلیل شرکت‌های دارایی‌محور، صنعتی و سرمایه‌بر اهمیت بیشتری دارد.

انواع قیمت سهام در بورس

سرمایه‌گذاران هنگام مشاهده تابلو معاملات با چند قیمت مختلف مواجه می‌شوند که هر کدام معنای خاصی دارد.

مهم‌ترین قیمت‌های معاملاتی سهم

• قیمت باز شدن: قیمت اولین معامله سهم در روز
• قیمت آخرین معامله: قیمت آخرین دادوستد انجام‌شده
• قیمت پایانی: میانگین موزون قیمت معاملات روز
• بالاترین قیمت روز: بیشترین قیمت ثبت‌شده
• پایین‌ترین قیمت روز: کمترین قیمت ثبت‌شده
• قیمت مجاز: دامنه قیمتی مجاز برای نوسان روزانه

شناخت این قیمت‌ها برای تابلوخوانی و تحلیل رفتار سهم ضروری است.

مزایا و معایب سرمایه‌گذاری در سهام

سرمایه‌گذاری در سهام در کنار ظرفیت بازدهی بالا، با ریسک همراه است. تصمیم درست زمانی شکل می‌گیرد که سرمایه‌گذار هر دو سوی ماجرا را ببیند.

مزایای سرمایه‌گذاری در سهام

• امکان کسب بازدهی بالاتر نسبت به بسیاری از ابزارهای کم‌ریسک
• مشارکت در رشد شرکت‌ها و اقتصاد
• نقدشوندگی مناسب در بخش زیادی از نمادها
• امکان استفاده از تحلیل بنیادی، تکنیکال و تابلوخوانی
• قابلیت تنوع‌بخشی به پرتفوی

ثبت‌نام سریع در کارگزاری حافظ بدون نیاز به مدرک!

معایب و ریسک‌ها

• نوسان‌پذیری بالا
• احتمال زیان ناشی از افت قیمت
• وابستگی به شرایط اقتصاد کلان و سیاست‌گذاری
• ریسک عملکرد ضعیف شرکت
• نیاز به دانش و پیگیری مستمر

برای انتخاب سهام مناسب به چه نکاتی باید توجه کرد؟

انتخاب سهم فقط بر اساس شنیده‌ها یا صف خرید، رویکرد حرفه‌ای نیست. سرمایه‌گذار باید مجموعه‌ای از شاخص‌های کمی و کیفی را بررسی کند.

مهم‌ترین معیارهای بررسی سهام

• روند سودآوری شرکت
• حاشیه سود و کیفیت سود
• نسبت قیمت به درآمد
• وضعیت بدهی و هزینه مالی
• جریان نقدی عملیاتی
• چشم‌انداز صنعت
• برنامه توسعه شرکت
• ترکیب سهامداران
• نقدشوندگی سهم
• ارزش‌گذاری نسبت به ارزش ذاتی

نشانه‌های یک سهم قابل‌بررسی

• فعالیت عملیاتی شفاف و پایدار
• سودآوری متکی بر عملیات اصلی
• ساختار مالی قابل‌قبول
• نبود وابستگی شدید به عوامل پرریسک
• فاصله منطقی قیمت بازار با ارزش تحلیلی

چگونه می‌توان سهام یک شرکت را خرید؟

برای خرید سهام در بورس ایران، سرمایه‌گذار باید چند مرحله مشخص را طی کند.

مراحل خرید سهام

1. ثبت‌نام در سامانه سجام
2. تکمیل احراز هویت
3. دریافت کد بورسی
4. ثبت‌نام در یک کارگزاری
5. ورود به سامانه معاملاتی
6. واریز وجه و ثبت سفارش خرید

 سامانه سجام 

آشنایی با سامانه معاملاتی حافظ تریدر 

پس از انجام این مراحل، سرمایه‌گذار می‌تواند در چارچوب قوانین بازار سرمایه، سهام شرکت‌های پذیرفته‌شده را خرید و فروش کند.

تفاوت سهام با سایر ابزارهای سرمایه‌گذاری چیست؟

بسیاری از سرمایه‌گذاران میان سهام، صندوق سرمایه‌گذاری، اوراق بدهی و سپرده بانکی مردد هستند. شناخت تفاوت‌ها به تصمیم‌گیری بهتر کمک می‌کند.

سهام برای افرادی مناسب‌تر است که افق سرمایه‌گذاری روشن‌تر، پذیرش ریسک بالاتر و توان تحلیل بیشتری دارند.

جمع‌بندی

سهام، مهم‌ترین ابزار مالکیت و سرمایه‌گذاری در بازار سرمایه است. هر سهم نشان‌دهنده بخشی از مالکیت یک شرکت است و دارنده آن می‌تواند به نسبت سهم خود، از منافع اقتصادی و بعضاً حقوق مدیریتی برخوردار شود.

شناخت تفاوت میان سهام عادی، ممتاز، مدیریتی، انتفاعی، نقدی و غیرنقدی به سرمایه‌گذار کمک می‌کند تصویر دقیق‌تری از ساختار حقوقی و مالی شرکت‌ها داشته باشد. همچنین آشنایی با مفاهیمی مانند ارزش اسمی، ارزش دفتری، ارزش بازار و ارزش ذاتی، پایه لازم برای تحلیل حرفه‌ای سهام را فراهم می‌کند.

برای یک فعال بازار سرمایه، شناخت سهام فقط به معنی دانستن تعریف آن نیست؛ بلکه به معنی فهم رابطه میان مالکیت، سودآوری، ریسک، ارزش‌گذاری و تصمیم‌گیری سرمایه‌گذاری است.

سوالات متداول

سهام چیست؟

سهام، بخشی از مالکیت یک شرکت سهامی است که دارنده آن را در منافع و ریسک‌های شرکت شریک می‌کند.

چرا شرکت‌ها سهام خود را در بورس عرضه می‌کنند؟

برای تأمین مالی، توسعه فعالیت، افزایش شفافیت و کاهش وابستگی به وام بانکی.

رایج‌ترین نوع سهام در بورس چیست؟

سهام عادی، رایج‌ترین نوع سهام در بازار بورس است.