سود TTM چیست؟محاسبات و کاربرد

سود TTM چیست؟محاسبات و کاربرد نسبت P/E TTM در بورس

ارزیابی دقیق ارزش ذاتی سهام و سنجش میزان ارزندگی آن، اصلی ترین دغدغه فعالان بازار سرمایه و تحلیل گران بنیادی است. در این میان، نسبت قیمت به سود (P/E) به عنوان یکی از رایج ترین ابزارهای غربال گری سهام شناخته می شود. با این حال، استفاده از سودهای تاریخی سال گذشته یا تکیه بر سودهای پیش بینی شده (Forward P/E) که ممکن است با خطای تحلیل همراه باشند، کارایی تصمیم گیری را کاهش می دهد.

برای رفع این محدودیت، تحلیل گران حرفه ای از مفهوم TTM (Trailing Twelve Months) استفاده می کنند. روش TTM با تمرکز بر عملکرد واقعی و محقق شده شرکت در دوازده ماه گذشته، تصویری پویا و به روز از وضعیت سودآوری بنگاه اقتصادی ارائه می دهد. در این مقاله به بررسی عمیق مفهوم سود TTM، فرمول های محاسباتی، چگونگی استخراج آن از سامانه کدال و نحوه کاربرد آن در صنایع مختلف بورس می پردازیم.

مفهوم روش TTM به زبان ساده

واژه TTM مخفف عبارت Trailing Twelve Months به معنای «دوازده ماه گذشته» یا «دوازده ماه پس رو» است. این روش یک بازه زمانی متحرک دوازده ماهه را برای ارزیابی صورت های مالی شرکت ها تعریف می کند که همواره با انتشار هر گزارش مالی جدید فصلی، به روزرسانی می شود.

طبق قوانین سازمان بورس و اوراق بهادار ایران، شرکت های پذیرفته شده در بازار سرمایه موظف هستند گزارش های مالی خود را در دوره های ۳ ماهه، ۶ ماهه، ۹ ماهه و ۱۲ ماهه در سامانه کدال منتشر کنند. در تحلیل به روش TTM، به جای منتظر ماندن برای پایان سال مالی شرکت، آخرین چهار فصل گزارش شده به عنوان مبنای محاسبه سود خالص قرار می گیرد. این رویکرد به سرمایه گذاران اجازه می دهد تا تاثیر تغییرات محیطی و عملیاتی شرکت را سریع تر رصد کنند.

سود هر سهم یا EPS چیست؟

پیش از ورود به جزئیات محاسباتی TTM، یادآوری مفهوم EPS (Earnings Per Share) یا سود هر سهم ضروری است. سود هر سهم از تقسیم سود خالص شرکت (پس از کسر مالیات) بر تعداد کل سهام منتشر شده آن به دست می آید:

EPS = سود خالص شرکت / تعداد کل سهام منتشر شده

در بازار بورس ایران با سه نوع EPS مواجه هستیم:

1. EPS محقق شده (تاریخی): سودی که در پایان سال مالی شرکت به طور قطعی ساخته شده است.
2. EPS پیش بینی شده (Forward): برآوردی که تحلیل گران از سودآوری آینده شرکت در یک سال پیش رو ارائه می دهند.
3. EPS TTM: مجموع سودهای واقعی ساخته شده در چهار فصل اخیر که پویایی بیشتری نسبت به دو مورد قبلی دارد.

نحوه محاسبه سود TTM

فرمول کلی محاسبه سود TTM، تجمیع سود خالص حاصل از عملکرد چهار فصل اخیر شرکت است:

سود TTM = سود فصل اول + سود فصل دوم + سود فصل سوم + سود فصل چهارم

مکانیزم گام به گام محاسبه با گزارش های میان دوره ای

بسیاری از شرکت ها گزارش های خود را به صورت تجمیعی (مثلا ۳ ماهه، ۶ ماهه و ۹ ماهه) منتشر می کنند. در چنین شرایطی برای محاسبه سود TTM به روش زیر عمل می کنیم:

1. اگر آخرین گزارش منتشر شده شش ماهه باشد:

برای به دست آوردن سود ۱۲ ماه گذشته، سود شش ماهه نخست سال جاری را با سود شش ماهه دوم سال گذشته جمع می کنیم.

سود شش ماهه دوم سال گذشته = سود سالانه سال گذشته – سود شش ماهه نخست سال گذشته

1. اگر آخرین گزارش منتشر شده نه ماهه باشد:

سود نه ماهه سال جاری را با سود سه ماهه چهارم (فصل زمستان) سال گذشته جمع می کنیم.

سود سه ماهه چهارم سال گذشته = سود سالانه سال گذشته – سود نه ماهه سال گذشته

مثال عملی محاسباتی سود TTM

فرض کنید قیمت روز سهام شرکت «الف» در بازار بورس معادل ۲۰۰۰۰ ریال است و این شرکت گزارش نه ماهه سال جاری خود را منتشر کرده است. اطلاعات مالی شرکت در سامانه کدال به شرح زیر است:

• سود سالانه سال گذشته: ۱۲۰۰ ریال به ازای هر سهم
• سود نه ماهه سال گذشته: ۹۰۰ ریال به ازای هر سهم
• سود نه ماهه سال جاری: ۱۰۵۰ ریال به ازای هر سهم

مراحل محاسبه:

۱. ابتدا سود سه ماهه پایانی (فصل چهارم) سال گذشته را محاسبه می کنیم:

سود سه ماهه پایانی سال گذشته   ۱۲۰۰ – ۹۰۰ = ۳۰۰ ریال

۲. سود TTM (دوازده ماه گذشته) را با جمع سود نه ماهه جاری و سود سه ماهه پایانی سال گذشته به دست می آوریم:

سود TTM = ۱۰۵۰ + ۳۰۰ = ۱۳۵۰ ریال

۳. سود ۱۲ ماه گذشته این شرکت ۱۳۵۰ ریال است. حالا می توان نسبت P/E TTM را محاسبه کرد:

P/E TTM = قیمت روز سهم / EPS TTM

P/E TTM = ۲۰۰۰۰ / ۱۳۵۰ = ۱۴.۸

نسبت P/E TTM چیست؟

نسبت P/E TTM حاصل تقسیم قیمت روز سهم بر سود هر سهم به روش TTM (یعنی EPS TTM) است. این نسبت مشخص می کند که سرمایه گذاران به ازای هر ریال سود واقعی که شرکت در یک سال گذشته تولید کرده است، حاضرند چند ریال پرداخت کنند.

در سامانه معاملات مدیریت فناوری بورس تهران (TSETMC)، عددی که در مقابل بخش P/E هر نماد درج شده است، بر مبنای همین روش TTM محاسبه می شود و به طور خودکار با انتشار گزارش های فصلی جدید در کدال تغییر می کند.

مقایسه سود سال مالی (تاریخی) و سود TTM

مزایا و معایب محاسبه سود به روش TTM

مزایای سود TTM

• تکیه بر داده های واقعی: در این روش، فرضیات و پیش بینی های خوش بینانه یا بدبینانه مدیریت دخالتی ندارد و محاسبات بر اساس ارقام واقعی حسابرسی شده یا نشده ثبت شده در کدال انجام می شود.
• به روز بودن: به سرمایه گذار اجازه می دهد روند سودآوری شرکت را در نزدیک ترین زمان به حال بررسی کند.
• امکان مقایسه شرکت ها با سال مالی متفاوت: شرکت هایی که سال مالی آن ها هماهنگ نیست را می توان بر اساس یک بازه زمانی مشترک ۱۲ ماهه مقایسه کرد.
• کاهش خطای برآورد: ریسک ناشی از انحراف سودهای پیش بینی شده را از بین می برد.

معایب و محدودیت های سود TTM

• تاخیر در انعکاس رویدادهای ناگهانی: اگر شرکت دچار بحران ناگهانی یا جهش شدید قیمت مواد اولیه در ماه جاری شود، اثر آن بلافاصله در TTM دیده نمی شود و نیاز به انتشار گزارش فصلی بعدی دارد.
• عدم قطعیت در صنایع چرخه ای و فصلی: در شرکت هایی با نوسان شدید فروش در فصول خاص، تعمیم دادن سود گذشته به آینده می تواند گمراه کننده باشد.
• اثر سودهای غیرتکرارشونده: فروش دارایی ها، زمین یا سود حاصل از تسعیر ارز غیرتکرارشونده در سود TTM منعکس می شود و ممکن است سود عملیاتی شرکت را بزرگ تر از واقعیت نشان دهد.

کاربرد روش TTM در صنایع مختلف بورس

1. صنایع با درآمد پایدار (تولیدی، شوینده و دارویی): روش TTM در این صنایع بیشترین کارایی را دارد؛ زیرا جریان درآمدی آن ها ثبات نسبی داشته و نوسانات فصلی شدیدی ندارند.
2. صنایع چرخه ای (فلزات اساسی، پتروشیمی و پالایشی): سودآوری این صنایع به قیمت های جهانی کامودیتی و نرخ دلار وابسته است. در زمان چرخش بازار از رونق به رکود، سود TTM ممکن است به دلیل تکیه بر ماه های پررونق گذشته، شرکت را ارزان نشان دهد؛ در حالی که سود آینده در حال کاهش است.
3. صنایع پروژه محور (پیمانکاری و انبوه سازی): به دلیل شناسایی درآمدها در فازهای خاصی از پروژه، استفاده از TTM تصویر درستی از روند مستمر شرکت ارائه نمی دهد.

عوامل موثر بر محاسبه EPS به روش TTM

• نوسانات فصلی فروش: شرکت هایی که فروش پاییزه یا زمستانه قوی تری دارند، نوسانات زیادی را در گزارش های فصلی ثبت می کنند.
• تغییرات ساختار سرمایه: افزایش سرمایه شرکت تعداد سهام را افزایش داده و در نتیجه EPS را کاهش می دهد که باید در محاسبات دوره ۱۲ ماهه تعدیل شود.
• هزینه ها و درآمدهای غیرعملیاتی: درآمدهای حاصل از سرمایه گذاری ها یا فروش اموال که مستمر نیستند، سود TTM را به طور موقت متورم می کنند.
• نوسانات نرخ ارز: برای شرکت های صادرات محور، تغییرات نرخ دلار نیما به سرعت بر حاشیه سود فصلی اثر می گذارد.

سوالات متداول

۱. نسبت P/E TTM با P/E Forward چه تفاوتی دارد؟

نسبت P/E TTM قیمت روز را بر سود واقعی و محقق شده ۱۲ ماه گذشته تقسیم می کند؛ در حالی که P/E Forward قیمت روز را بر سود برآوردی و پیش بینی شده سال آینده تقسیم می کند که ممکن است محقق نشود.

۲. چرا گاهی P/E TTM یک شرکت بسیار پایین است اما خرید آن توصیه نمی شود؟

کاهش شدید این نسبت ممکن است ناشی از یک سود غیرتکرارشونده (مانند فروش یک ملک بزرگ توسط شرکت در فصول گذشته) باشد که تکرار نخواهد شد، یا بازار انتظار کاهش شدید سودآوری شرکت را در آینده دارد (تله ارزش).

۳. چگونه می توان اطلاعات لازم برای محاسبه سود TTM را پیدا کرد؟

سرمایه گذاران می توانند با مراجعه به سامانه کدال (Codal.ir)، صورت های مالی میان دوره ای ۳، ۶ و ۹ ماهه شرکت مورد نظر خود را دریافت و مطابق فرمول های ذکر شده در این مقاله، سود TTM را محاسبه کنند. همچنین این نسبت در سایت رسمی مدیریت فناوری بورس (TSETMC) برای هر نماد نمایش داده می شود.